सैन्यातील निवृत्त श्वानांना खरंच मारून टाकलं जातं का? जाणून घ्या यामागचं धक्कादायक सत्य!
भारतीय सैन्यात किंवा पोलीस दलात सेवा देणारे श्वान (Dogs) हे केवळ प्राणी नसून ते खऱ्या अर्थाने आमचे शूर सैनिक असतात. पण अनेकदा सोशल मीडियावर किंवा लोकांमध्ये एक चर्चा ऐकायला मिळते की, "निवृत्त झाल्यावर या कुत्र्यांना मारून टाकलं जातं."
हे ऐकून कोणाचंही मन हेलावून जाईल, पण यामागचं सत्य काय आहे? खरंच असं केलं जातं का? आणि त्यामागची कायदेशीर किंवा तांत्रिक बाजू काय आहे, हे आज आपण थोडं जवळून समजून घेऊया.
नेमकं सत्य काय आहे?
सर्वात आधी एक गोष्ट स्पष्ट करणं गरजेचं आहे - आता निवृत्त सैनिकी श्वानांना मारलं जात नाही.
हो, पूर्वी एक काळ होता जेव्हा अशा प्रकारची पद्धत अस्तित्वात होती (ज्याला 'Euthanasia' किंवा दयेने मरण देणं म्हटलं जायचं). पण २०१५ च्या सुमारास भारत सरकारने आणि भारतीय सैन्याने या नियमात मोठा बदल केला आहे. आता या मुक्या जवानांना त्यांची सेवा संपल्यानंतर सन्मानाने जगण्याचा अधिकार दिला जातो.
पूर्वी त्यांना का मारलं जायचं? (जुनी कारणं)
जुनी पद्धत खूप कठोर वाटत असली तरी, लष्करी तज्ज्ञांच्या मते त्यामागे काही सुरक्षेची कारणे असायची:
१. सुरक्षेचा धोका (Security Risk): हे श्वान लष्करी तळांची गुपितं, विशिष्ट ठिकाणं आणि सैन्याच्या कार्यपद्धतीशी परिचित असतात. जर निवृत्तीनंतर ते चुकीच्या हातांत लागले, तर देशाच्या सुरक्षेला धोका निर्माण होऊ शकतो, अशी एक भीती असायची.
२. प्रशिक्षण आणि आक्रमकता: या श्वानांना अत्यंत कठोर आणि 'हाय-प्रोफाइल' मोहिमांसाठी तयार केलं जातं. निवृत्तीनंतर सामान्य माणसांच्या गर्दीत राहताना त्यांची ही आक्रमकता कोणासाठी तरी घातक ठरू शकते, असा एक तांत्रिक विचार केला जायचा.
३. गुप्त माहिती: बॉम्ब शोधणं किंवा शत्रूचा माग काढणं यांसारखी महत्त्वाची कौशल्यं त्यांना माहित असतात. त्यांची ही 'लष्करी गुपिते' सुरक्षित राहण्यासाठी जुन्या काळी हे टोकाचे पाऊल उचलले जायचे.
आता परिस्थिती कशी आहे? (नवे नियम)
२०१५ मध्ये एका जनहित याचिकेनंतर सरकारने ही पद्धत पूर्णपणे बंद केली. आता निवृत्त झालेल्या श्वानांसाठी खास सोयी केल्या जातात:
रिहॅबिलिटेशन सेंटर (पुनर्वसन केंद्र): सैन्यातून निवृत्त झाल्यावर या श्वानांना उत्तर प्रदेशातील मेरठ येथील 'रिमाउंट अँड व्हेटर्नरी कॉर्प्स' (RVC) सेंटरमध्ये पाठवलं जातं. तिथे त्यांची एखाद्या निवृत्त सैनिकाप्रमाणेच काळजी घेतली जाते.
दत्तक घेण्याची सोय: आता सामान्य नागरिक किंवा प्राण्यांवर प्रेम करणाऱ्या संस्था या वीर श्वानांना दत्तक घेऊ शकतात. निवृत्तीनंतर त्यांचं उर्वरित आयुष्य प्रेमात आणि आरामात जावं, हा यामागचा उद्देश असतो.
मारलं कधी जातं?: आजही केवळ त्याच श्वानांना 'मरण' (Euthanasia) दिलं जातं, जे अत्यंत गंभीर आजाराने त्रस्त आहेत किंवा ज्यांना असह्य वेदना होत आहेत आणि त्यावर कोणताही उपचार शक्य नाही. हे केवळ वैद्यकीय कारणास्तव केलं जातं.
निष्कर्ष
देशाची सेवा करणाऱ्या या इमानदार जवानांना मारून टाकणं हे माणुसकीला काळिमा फासणारं होतं, म्हणूनच आता भारतीय सैन्याने त्यांना 'सन्मानाने निवृत्ती' देण्याचा मार्ग निवडला आहे. हे श्वान आपल्यासाठी सीमेवर लढतात, त्यामुळे निवृत्तीनंतर उरलेले दिवस त्यांना शांततेत जगता येणं, हा त्यांचा हक्कच आहे.
